A New People

Karol Thomson.

 

Data poniżej jest datą Deklaracji Niepodległości, a słowa pod nią sygnifikują początek nowej amerykańskiej Æry, która się z tą datą rozpoczyna, napisał Karol Thomson w swoim raporcie o WIELKIEJ PIECZĘCI USA.

 

Karol Thomson dokonał projektu Pieczęci, lecz nie dostarczył nigdy przekładu; to jest, nie napisał, co łacina Pieczęci miała znaczyć dosłownie.

 

Łacina ta przedstawia się następująco:
E pluribus unum,
Annuit coeptis,
Novus ordo seclorum.

 

WIKIPEDIA WYWODZI Novus Ordo Seclorum z legend o antycznych rytualistkach, sybillach, oraz „Eklog” Wergiliusza, z których jedna mówi,
ab integro sæclorum nascitur ordo.

 

Wikipedia dodaje,
Fraza bywa błędnie tłumaczona jako „Nowy porządek świata”, przez ludzi wierzących, iż za projektem krył się spisek; jednakowoż tłumaczy się ona bezpośrednio na „Nowy porządek wieków”.

 

Da się wątpić w bezpośredni przekład Eklogi na angielski, i to bez rozwijania teorii spiskowej. Sybille słynęły z enigmatycznych wyrażeń, a przekład z Wergiliusza wywołał już dysputy.

 

Wstęp do TŁUMACZENIA Archibalda Hamiltona Bryce z roku 1894 mówi:
Wiele uczynili, zagraniczni i brytyjscy naukowcy, aby łaciński tekst naprawić, a uwydatnić intencje poety, w owych wielu niejasnych frazach i zdaniach, które w jego pismach występują. Twierdzono, że tłumaczenie było dosłowne.

 

Rozsądna wątpliwość tu się dopiero zaczyna.

 

Karol Thomson był prezbiterianinem. Nie miałby on, jak wielu ludzi, włącznie ze mną, sybilli za starszyznę, autorytet, bądź czynnik wykonawczy. Rytuały sybillińskie były pogańskie. Wiązały się z narkotykami i całopalnymi ofiarami.

 

Dalej, wymagałoby to szczególnej intelektualnej dyscypliny, aby nie odnosić słówka „wiek” do czasu. Fraza „nowy porządek wieków” naturalnie sugeruje odmienną czasową perspektywę, a nie da się twierdzić, że ROMANTYZM poprzedziłł OŚWIECENIE, a RENESANS był dopiero potem.

 

Byłoby to jak próbować twierdzić, że wiek XIX był przed XVIII, a XVI dopiero potem.

 

Co bardzo ważne, jest w raporcie pana Thomsona pewna cecha. Jego łacińska pisownia uznawała łaciński digraf æ. Napisał on:
…the new American Æra.

 

„Sæclorum” w Eklodze ma ów digraf, jednakowoż „seclorum” w Wielkiej Pieczęci go nie ma. Prawdopodobnie, Ekloga nie była tu źródłem: różnice między klasyczną a imperialną łaciną zaznaczano na takie właśnie sposoby i stąd nie uważano ich za trywialne.

 

Był człowiek o talencie do perswazji, w czasach Karola Thomsona, a jego myśl wpłynęła na twórców Konstytucji. Był to Tomasz Paine, który dał swej pracy tytuł „ZDROWY ROZSĄDEK”.

 

Jeśli przeszukamy „Zdrowy rozsądek” dla słówka æra, znajdziemy:

 

Wraz ze zwrotem od polemiki do broni, nastała w polityce nowa era;
By referring the matter from argument to arms, a new æra for politics is struck.
*****
Niepodległość Ameryki powinna była zostać rozważona jako era, i to datowana publikacją, od czasu kiedy pierwszy raz wypalono przeciwko niej z muszkietu.
The independancy of America, should have been considered, as dating its æra from, and published by, the first musket that was fired against her.

 

Tekst oryginalny znajdziemy pod TUTEJSZYM LINKIEM.
*****

 

Przeszukajmy pracę Tomasza Paine dla angielskiego słówka „order”.

 

Ludzkość początkowo była równa wedle ładu stworzenia;
Mankind being originally equals in the order of creation.
*****
Wedle uniwersalnego ładu spraw i przykładów z wieków przeszłych, obrzydliwe jest rozumowi mniemanie;
It is repugnant to reason, to the universal order of things, to all examples from former ages…
*****
Anglia i Ameryka odwracają jedna względem drugiej powszechny porządek natury;
England and America, with respect to each other, reverse the common order of nature…
*****
A ten, kto spokojnie może słuchać i trawić taką naukę, zaprzepaścił swoje prawo do racjonalizmu — jest apostatą od szyku ludzkości;
He who can calmly hear, and digest such doctrine, hath forfeited his claim to rationality—an apostate from the order of manhood…
*****
Czy obejmują perspektywą wszystkich tu różnego rodzaju ludzi? Ich sytuacje i okoliczności;
Do they take within their view, all the various orders of men whose situation and circumstances…

 

Tomasz Paine pisał o przykładach z wieków poprzednich, ale nie ujmował czasu w odmienną perspektywę. W jego mowie da się sparafrazować słówko :order: jako typ, rodzaj bądź… ludzie.

 

Słówko to pochodzi od łacińskiego ordo. Zastosowanie przez Tomasza Paine nie było jemu wyłączne, a mogło wiązać się z profesją. Porównajmy Benjamina Franklina.

 

Rodzina żyła w tej samej wiosce, Ecton, może i od czasu kiedy imię Franklin, jak wołano na pewnego charakteru ludzi, zostało przyjęte za nazwisko, kiedy wszyscy w królestwie nazwiska przyjmowali.

 

The family had lived in the same village, Ecton, perhaps from the time when the name Franklin, that before was the name of an :order: of people, was assumed by them as a surname when others took surnames all over the kingdom.

 

Nie tylko Benjamin Franklin, ale też Tomasz Paine i Charles Thomson uczęszczali do szkół gramatyki.

 

Benjamin Franklin napisał, Moi starsi bracia poszli na naukę zawodu w różnych rzemiosłach. Mnie posłano do szkoły gramatycznej jak miałem lat osiem, gdyż mój ojciec chciał, jak dziękczynienie za wszystkich synów, oddać mnie na służbę kościołowi. Utwierdziła go w tym zamiarze moja wczesna zdolność do nauki czytania (która musiała być bardzo wczesna, bo nie pamiętam, kiedy czytać nie umiałem), oraz opinie wszystkich jego przyjaciół, że byłby ze mnie dobry scholar. — Autobiografia.

 

W szkołach gramatycznych uczono łaciny. Porównajmy DRUGĄ FILIPIKĘ CYCERONA: w lingwistyce, nazywamy to nauką z uzusu.

 

Oskarż senat; oskarż ekwestrów, co się w owym czasie z senatem jednoczyli; oskarż każdy rodzaj czy towarzystwo, a wszystkich obywateli;

 

Accuse the senate; accuse the equestrian body, which at that time was united with the senate; accuse every order or society, and all the citizens;
*****
w żadnym wypadku nie pozostawałbyś w tym środowisku, czy też mieście;
at all events you would never have continued in this order, or rather in this city;
*****
kiedy to oto gremium wygłosiło moje imię, jako kraju mojego zbawcy;
when I have been pronounced by this order to be the savior of my country;
*****
kiedy ty, jeden młody mężczyzna, zabroniłeś całej wspólnocie uchwalać dekrety na rzecz bezpieczeństwa republiki.
when you, one single young man, forbade the whole order to pass decrees concerning the safety of the republic;
*****

 

W każdym kontekście, próbując sobie zobrazować słówko ordo, myślelibyśmy o ciele zbiorowym, lub po prostu — o ludziach.

 

Markus Tuliusz Cycero miał znaczny wpływ na Ojców Założycieli. Wikipedia pisze o jego DZIEDZICTWIE.

 

Dziś łacina jest znacznie odleglejsza umysłowi statystycznego człowieka i przeważnie chcemy cytatu, aby ten język interpretować. Jednakowoż, gdy język jest nam współczesny, jak angielski czy polski, nie wymagamy, aby słówka pochodziły z książek, czasopism, czy innych źródeł, a często zaczynamy naukę wcześnie, w dzieciństwie.

 

W szkołach gramatyki za czasów Karola Thomsona ludzie zaczynali się uczyć łaciny jako dzieci, w tak zwanych latach nabywania mowy. Możliwe, że uformował motto samodzielnie, tak samo, jak formował swe frazy po angielsku.

 

Pomyślmy o jednej z obserwacji Tomasza Paine.

 

Czas obecny to ten szczególny, który się dwa razy narodowi nigdy nie zdarza, mianowicie, aby się utworzyć we własnym ustroju.

 

Chcąc werbalnie zapewnić, że powyższe się stało, to jest, uformował się nowy naród, po łacinie i w kształcie motto, moglibyśmy powiedzieć:
Novus ordo seclorum.

 

Zanim się zastanowimy nad słówkami populus czy natio, wyjaśnijmy sobie seclorum.

 

Źródła nadal się różnią, prezentując łacinę. RUDYMENTY GRAMATYK, ŁACIŃSKIEJ I ANGIELSKIEJ Aleksandra Adama, z roku 1786, prezentują formę seclor jako konsekwencję słówka sequor, na stronie 141.

 

Możemy porównać łaciński czasownik secludere, wyodrębnić się. Miał on imiesłów, seclusus.

 

Łacina tworzyła z imiesłowów rzeczowniki dość regularnie. Dla polskiego dzisiaj możemy porównać czasownik applicare, stosować; APPLICATUS, zastosowany; APPLICATIO, zastosowanie.

 

Dla Wielkiej Pieczęci zestawmy secludere, seclusus, seclum. Seclorum to dopełniacz liczby mnogiej seclum.

 

Słówko seclum bywa tłumaczone szeroko, jako rasa, pokolenie, ludzki wiek, ludzie w jakimś czasie. INSTRUMENT SŁOWNIKOWY PERSEUSZ wiąże też seclum z późniejszą formą, kojarzoną obecnie z osobami świeckimi, ale to wedle rozwoju języków nowoczesnych.

 

Możemy interpretować seclum jako ludzi, którzy są odrębni, różni pod jakiś względem, czy to cech, czy wieku, czy nawet o danym czasie decyzji.

 

Z łacińskim ordo jako rodzajem czy grupą (ludzi), możemy rozumieć Novus Ordo Seclorum jako A new people has become, bądź A new nation has become: jacyś ludzie się odłączyli, aby zająć samodzielne stanowisko.

 

Tłumaczenie dosłowne, słowo w słowo, bywa niezręczne także dla starożytnej łaciny (nowa forma stanowiona przez ludzi odrębnych?)

 

Angielski ma frazę jak how come ― aby zapytać lub powiedzieć, jak do czegoś doszło. Okazuje ona współgrę czasownika, imiesłowu, oraz przymiotnika w angielskim.

 

Ten oto tekst mówi, jak do sprawy doszło. 🙂

 

KIEDY w przebiegu wydarzeń między ludźmi staje się potrzebnym, aby jeden naród rozwiązał polityczne więzi łączące go czas jakiś z drugim, a zajął pośród sił na tej Ziemi wyodrębnione, jak i też równorzędne stanowisko, ku czemu porządek natury oraz tejże natury Bóg rację dają, szczere poszanowanie dla ludzkich przekonań wymaga, ażeby owi zdeklarowali przyczyny, jakie zmuszają ich do separacji”, mówi DEKLARACJA NIEPODLEGŁOŚCI.

 

Moglibyśmy się zastanawiać, dlaczego pan Thomson nie użył słówek natio czy populus, jeżeli miał na myśli naród lub ludzi?

 

Ścieżkom etymologii i znaczenia zdarzało się już rozejść. Wywodzimy dziś słówka ekwiwalentny i adekwatny od łacińskiego aequus. W praktyce adekwatna płaca może nie być ekwiwalentnym pieniądzem, a taki mógłyby być nieadekwatny za prace o różnych specyfikach.

 

Wywodzimy formę słowną people od łacińskiego populus. Jednak sens łacińskiego populus nie konotował narodowości, w antycznych czasach. Słówko często odnosiło się do niszczenia albo degradacji.

 

PERPOPULOR znaczyło dewastować, rujnować; POPULABILIS znaczyło zniszczalny. Senatus :populusque: Romanus i dziś jest kojarzony z praktykami wrogimi chrześcijanom.

 

Starożytni Rzymianie nie mieli dla narodowości wiele sentymentu. Faworyzowali status społeczny, a to ponad prawo. Rzymskie :CIVITAS: dało początek słówku cywilny, ale sens był nierozłączny od :miasta: Rzym.

 

A miasto owo, cóż, nie tyle, czy też nie tak często stanowiło republikę, jak praktykę udawania liberalnego ustroju. Łacina miała słówka jak AERARIUS i AERARIUM, dla mieszkańców Rzymu płacacych podatek, ale bez prawa do głosowania czy stanowisk. Bez prawnej podstawy, Cezarowie mogli wydawać wyroki śmierci między dowolnymi ludźmi w zasięgu wojskowym.

 

Praktycznie reżimowe warunki czyniły biznes zbyt trudnym i nie dawały żadnego poczucia narodowego ludności ogółem.

 

Przeciwnie do antycznego populus, ORDO miało sens godny. Nie musiało oznaczać uporządkowania linearnego, ale też mogło: przemierzając terytoria, rzymscy wojskowi napotykali miejscowych ludzi, niektórych w grupach powitalnych, niektórych w formacjach bitewnych.

 

Dziś sens rzeczownika people się nie przekłada na starożytne łacińskie populus. Nie przekładał się już za czasów Karola Thomsona.

 

Z drugiej strony, gdyby chcieć wyrazić w klasycznej łacinie frazę „przykłady wieków (poprzednich)”, jak w Tomaszu Paine, ową łacińską frazą byłoby aevi exempla, a nie *seclorum exempla.

 

Łacińskie słówko natio było, a częściowo i dziś pozostaje powiązane ze statusem, jak we frazie bene natus, znaczącej dobrze urodzony, klasy wyższej.

 

Jeżeli teraz porównamy Eklogę, ab integro sæclorum nascitur ordo, jeśli mieć integralność za jednostkowość, frazę da się oddać jako z jednego, rodzaj się rodzi, from one, a kind is born, czyli z jednego rodzi się wielu (out of one, many are born).

 

Pieczęć za tym nie podąża.
Out of many, one,
Favor to the endeavor,
A new nation has become.

 

Wergiliusz był niewzruszonym sługą Juliusza Cezara, a WYROK ŚMIERCI NA CYCERONIE wykonano na rozkaz Antoniusza i OKTAWIANA; ten drugi stał się pierwszym władcą Rzymskiego Imperium, Imperator Caesar Divi filius Augustus.

 

Później styl Imperium, łacina Wergiliusza, nie wygląda na wzorzec Założycieli. Przeciwnie, Karol Thomson udowodnił, iż gdy nie ma gotowych środków lingwistycznych, człowiek potrafi użyć tych dostępnych i wyrazić nowe znaczenie.

 

W roku 1776, ludzie którzy poszli na wojnę za kraj nie byli wszyscy urodzonymi Amerykanami, a wielu nie miało obywatelskiego, czy ogółem cywilnego statusu, z powodu polityki Georga III. Jednak gdy zastanowić się nad narodowością, w starożytnym Rzymie czy także i teraz, to, czy się ktoś urodził w tym samym geograficznym regionie, nie zapewnia samo w sobie żadnych wspólnych wartości.

 

Fakt jest taki, że wszystkie narody to ordines seclorum, gdzie środowiska ludzi o różnych życiowych orientacjach, secla, wolą się dostosować do jednego ogólnego rozpoznania, ordo.

 

Przypadek ten nie ma precedensu; takiej sprawy nigdy przedtem nie było, napisał Tomasz Paine w 1776 o Ameryce i Karol Thomson wiedział, iż było to prawdą. A sybille, swego czasu, cóż, były kobietami z grą słów pod ręką.
*****
TEKST JEST NA LICENCJI CREATIVE COMMONS 2.5. LUB 4.0. TERESA PELKA.

 

Zapraszam do nauki czytania Pieczęci wedle łaciny klasycznej.
OGŁADA W ŁACINIE: WYMOWA ŁACIŃSKA WIELKIEJ PIECZĘCI.

 

NOTKI

 

Moje łacińskie słownictwo początkowo pochodziło ze słowniczka łacińsko-polskiego Łukasza Koncewicza, tu pod linkiem.
SŁOWNIK PODRĘCZNY ŁACIŃSKO-POLSKI, FORMA ELEKTRONICZNA
DJVU strona 000785 mówi, iż łacińskie secludere to odłączyć, także się; DJVU strona 000786 mówi, iż seculum to ludzki wiek lub ludzie. DJVU strona 000595 pokazuje ordo jako charakter, rodzaj, typ, w odniesieniu do ludzi, ordo equester, pedester, senatorius, scribarum, aratorum, i t.d. W polskim, frazie „rodzaj ludzi” zdarza się pojawiać przy okazji mowy o narodowości.

 

Tłumaczenia te są spójne z owymi narzędziem słownikowym Perseusz.

 

Wikisłownik wyjaśnia francuskie SIÈCLE  jako starofrancuskie zapożyczenie, „pół-wyuczone” z łacińskiego saeculum, czyli rozwój częściowy i znacznie późniejszy niż łacina klasyczna.

*****

LINK: READ THIS IN AMERICAN ENGLISH

Zapraszam do komentowania

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s